شهرهای مصرفی - آکا
اگرچه مصرف از برخی جنبه ها راهگشاست,اما از بسیاری جنبه ها نیز مشکلات فراوانی به بار می آورد,شهر مبتنی بر مصرف,شهر تناقض ها و تضادهاست؛ در چنین شهریست که عده ی ک

اگرچه مصرف از برخی جنبه ها راهگشاست، اما از بسیاری جنبه ها نیز مشکلات فراوانی به بار می آورد. شهر مبتنی بر مصرف، شهر تناقض ها و تضادهاست؛ در چنین شهریست که عده ی کثیری از مصرف کنندگان قربانی تجمل و

طراحی شهری واجد " ارزش " های گوناگونی است و اهداف و شیوه های متفاوت استفاده از آن در جوامع گوناگون را می توان از نظر " ارزش " های مورد انتظار ، بررسی تطبیقی نمود.بر مبنای نظریه " نظام ارزش اشیا ء" ژان بودریار ، می توان " نظام ارزش طراحی  شهری " را متشکل از چهار گونه ارزش مصرفی ، مبادله ای ، نمادین و نشانه ای تصور کرد. در چنین حالتی ، ارزش محصولات طراحی شهری (مثلا یک فضای شهری یا یک مجموعه مسکونی)  ترکیبی از ارزش مصرفی (برخاسته از منطق فایده) ، ارزش مبادله ای (برخاسته از منطق بازار) ، ارزش نمادین (برخاسته از منطق هدیه و منحصر به فرد بودن شی) و ارزش نشانه ای (برخاسته از منطق منزلت) آن خواهد بود.
 می توان چنین استدلال کرد که شهر مصرفی چیزی جز محصول تخیل موهوم برنامه ریزان شهری، معماران و آرمان گراهای شهری نیست. مصرف برای برنامه ریزان و توسعه گران، دستاوردهای بسیاری به همراه دارد؛ ولی چه چیزی عاید مصرف کننده می شود؟ می توان تصور کرد که فرصت برای مصرف در شهرها و مصرف خود شهرها از حیث تعریف ،روز به روز گسترده تر می شود؛ اگرچه مصرف از برخی جنبه ها راهگشاست، از بسیاری جنبه ها نیز مشکلات فراوانی به بار می آورد. شهر مبتنی بر مصرف، شهر تناقض ها و تضادهاست؛ برخی از مصرف کنندگان کمتر قربانی شهرهای مرفه می شوند، اما همه مصرف کنندگان موضوع مصرف شده اند. مصرف به طور اجتناب ناپذیری به نفع گروهی از مصرف کنندگان، اما به قیمت قربانی کردن افراد زیادی تمام می شود. به علاوه، در زندگی فردی و گروهی، و افرادی که از گروه ها طرد می شوند، پیامدهای چندگانه دارد. مصرف فزاینده در زندگی شهری نه تنها نحوه ارتباط ما انسان ها با محیط های شهری را تغییر می دهد، شیوه نگریستن به خودمان را نیز دگرگون می کند. مصرف، در نگهداشت و تداوم زندگی شهری نقش کانونی ایفا می کند؛ اما در آخر به همان اندازه که تامین کننده است، تقسیم کننده نیز هست .
مصرف ،همانند موضوعی کلیدی در مباحث اخیر علوم اجتماعی و علوم انسانی نمود عینی دارد. تقریبا هر موضوع قابل تصوری تا حدودی با توانایی برای مصرف کردن انسان ها عجین شده است. این امر حکایت از این دارد که ماهیت جامعه کنونی، آکنده از اخلاق مصرفی است؛ سیاست مداران معتقدند که حق مصرف کنندگان است که درباره ی نحوه ی دریافت خدمات بهداشت ملی اظهارنظر کنند؛ و متخصصان آموزش به دلیل دلواپسی والدین از آموزش درست فرزندان همواره دوره های آموزشی را تغییر می دهند . به همین ترتیب، طرح های شهری نیز با هدف رهاندن فضاهای صنعت زدایی شده از رکود و ملال زدگی، پیوسته تغییر شکل می دهند. کلامر، در کتاب «شهر ژاپنی معاصر» (1997) بر آن است که مطالعه ی مصرف، روشن گرانه ترین ابزار شناخت الگوهای فرهنگی و سازمان اقتصادی حیات اجتماعی ژاپنی ها بیان کند .

مصرف فزاینده در زندگی شهری نه تنها نحوه ارتباط ما انسان ها با محیط های شهری را تغییر می دهد، شیوه نگریستن به خودمان را نیز دگرگون می کند. مصرف، در نگهداشت و تداوم زندگی شهری نقش کانونی ایفا می کند؛ اما در آخر به همان اندازه که تامین کننده است، تقسیم کننده نیز هست

حال پرسش آخر این است که بین مصرف و شهر چه رابطه ای وجود دارد؟ در دو دهه ی اخیر مساله چگونگی تاثیر مصرف بر ساختار شهری، نظر جامعه شناسان را به خود معطوف داشته است ، پیتر ساندرز (1981) یکی از اولین جامعه شناسانی بود که ضرورت اولویت دهی پژوهشی به «جامعه شناسی مصرف» را تشخیص داد. شاید بتوان ساندرز را از نخستین کسانی دانست که کنار گذاشتن نمونه های مبتنی بر تولید به نفع مصرف را گوشزد کردند. به بیان دیگر، موضع نسبتا مناقشه آمیز ساندرز این است که فرصت برای مصرف کردن در شهرها برای تعیین روابط اجتماعی، مولفه ی بنیادی تری نسبت به طبقه به شمار می رود؛ از این رو، مصرف را واجد اهمیت اجتماعی فوق العاده ای می داند. تا جایی که معتقد است در جامعه، بین کسانی که خدمات و نیازهای خود را به صورت شخصی از بازار فراهم می کنند و کسانی که خدمات اجتماعی را از طریق دولت رفاه برطرف می سازند، تفاوت ریشه ای وجود دارد. از دید ساندرز، شهر فضای مصرف جمعی است. کاستلز (1997) شهر را انعکاس فضایی بازتولید نیروی کار می بیند که در عمل، کنش مصرف را به صورت جمعی و اجتماعی محقق می سازد.
در نهایت می توان به این نتیجه رسید که روابط اجتماعی ما با شهر، عملا با تجربه ی جمعی مصرف در شهر تعریف می شود به همین دلیل است که ساندرز در چنین بستری استدلال می کند که مصرف به صورت انحصاری در حکم واحد فضایی ضمیمه شده به شهر است.

 

پی نوشت :
مانوئل کستلز جامعه شناس اسپانیایی و نویسنده سه گانه مهم عصر اطلاعات است.در بین نظریه پردازان علم ارتباطات، مانوئل کاستلز یک نویسنده متمایز است. کاستلز حوزه های جامعه شناسی شهری، مطالعات سازمانی، مطالعات فضای مجازی، جنبش های اجتماعی، جامعه شناسی فرهنگ و اقتصاد سیاسی را در کنار هم مطالعه می کند تا یک تحلیل بین رشته ای از جهان پیچیده رسانه ای شده امروز به دست دهد. 
 

علی طهرانچی
کارشناس ارشد طراحی شهری

بخش محیط شهر تبیان

منابع :
-جامعه مصرفی /ژان بودریار/ پیروز ایزدی / نشر ثالث
-تجربه مدرنیته / مارشال برمن / مراد فرهاد پور / طرح نو
-شهرهای مصرفی /مایلز، استیون، مایلز، مالکوم / ترجمه مرتضی قلیچ، محمدحسن خطیبی بایگی/ نشر تیسا

 

منبع : tebyan.net

منبع : بخش مقالات علمی آکاایران
برچسب :