مسجد ،نماد شهر اسلامی - آکا
چگونه می توان مساجد را هم در بعد فیزیکی و هم در بعد عملکردی آن مطابق با نیاز امروز جامعه اسلامی متحول کرد؟

چگونه می توان مساجد را هم در بعد فیزیکی و هم در بعد عملکردی آن مطابق با نیاز امروز جامعه اسلامی متحول کرد؟

مسجد

در صدر اسلام، مساجد به عنوان مهم ترین و یا به تعبیر صحیح تر، به عنوان تنها پایگاه فرهنگی- اجتماعی مردم به حساب می آمدند. انجام فرایض دینی (نماز)، تنها بخش کوچکی از عملکرد مساجد بود. به طوری که تمام گردهمایی ها، سخنرانی ها، آموزش احکام دینی، حل و فصل مشکلات مردم و... در مساجد انجام می پذیرفت و این مکان مقدس به عنوان تنها مرکز تجمع افراد جامعه و هم چنین هدایت گر فعالیت های مختلف اجتماعی محسوب می شد. علاوه بر فعالیت های فرهنگی و اجتماعی، مساجد از عملکرد پایگاه سیاسی نیز برخوردار بودند؛ چه در زمان پیامبر(ص) و ائمه معصومین(ع) و چه بعد از آن (توسط حکام وقت)، مساجد محل بیان عقاید دینی و سیاسی و ترویج آن بودند. با گذشت زمان و محدودیت های ایجاد شده توسط حکومت های غاصب و ستمگر، عملکرد مساجد رفته رفته به سمت اجرای فریضه ی نماز جماعت و بعضاً سخنرانی ها و مراسم مذهبی حرکت نمود و پایگاه سیاسی- اجتماعی این مراکز مذهبی تضعیف گردید. البته در این میان مساجدی نیز بودند که با حضور علمای مبارز شیعه نقش موثر خود را در نظام سیاسی- اجتماعی کشور و بعضاً به عنوان مراکز شکل گیری مبارزات سیاسی ایفا می کردند؛ از آن جمله می توان به مبارزات علمای شیعه در نهضت های تنباکو، مشروطه، بی حجابی (حادثه مسجد

در بعد عملکردی مساجد، باید عنوان نمود که به منظور تعریف فعالیت های مختلف اجتماعی، شکل گیری تشکل های مردمی از اهمیت ویژه ای برخوردار خواهند بود. تقویت فرهنگ محله ای که در گذشته ای نه چندان دور از ارزش های بالایی بهره مند بوده و افراد هر محله برای حفظ حریم و حرمت محله خود، با تعصب و تلاش فراوان کوشا بودند، باید مجدداً احیا شود. ولی امروزه در شهرهای بزرگ و به خصوص در کلان شهرها به علت گستردگی فیزیکی شهر از یک سو و ورود افراد مهاجر با فرهنگ های بومی و محلی متفاوت از سوی دیگر، اهمیت محله ها کم رنگ شده است.

 لذا احیای مجدد فرهنگ محله ای با شکل گیری تشکل شوراهای محله ای (منتخب از افراد معتمد و متعهد محله از قشرهای مختلف اجتماعی)، باید مدنظر قرار گیرد. این شوراها از نظر تشکیلات قانونی باید زیر مجموعه شوراهای شهر عمل کنند تا مسایل و مشکلات محله ی خود را در شورای شهر مطرح و در جهت رفع آن ها اقدام نمایند. کانون فعالیت شوراهای محله ای باید در مسجد محله باشد تا اهالی آن محله مسایل و مشکلات خود را با حضور در مسجد مطرح نمایند. ضمن این که این شوراها باید برای رشد و توسعه ی فعالیت های فرهنگی، اجتماعی و حتی اقتصادی و فیزیکی محله ی خود با مشارکت اهالی محله برنامه ریزی کنند.

در مقاله ی بعدی به اهمیت معماری مساجد به عنوان نمادهای یک شهر اسلامی، پرداخته خواهد شد.

 

فرهاد محلاتی

کارشناس ارشد معماری

بخش محیط شهر تبیان

منبع : tebyan.net

منبع : بخش مقالات علمی آکاایران
برچسب :